Αν και η Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού τιμήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, στο νηπιαγωγείο μας επιλέξαμε να προσεγγίσουμε το θέμα αυτήν την εβδομάδα, σύμφωνα με τις ανάγκες και τα αυθεντικά ενδιαφέροντα των παιδιών. Όπως έχουμε αναφέρει και σε προηγούμενη ανάρτηση, στη φιλοσοφία της Προσχολικής Εκπαίδευσης οι μαθησιακές εμπειρίες δεν επιβάλλονται μονοδιάστατα από τον εκπαιδευτικό σχεδιασμό· αντίθετα, διαμορφώνονται δυναμικά μέσα από την αλληλεπίδραση παιδιών–παιδαγωγών. Έτσι, παρότι η Παγκόσμια Ημέρα αποτελεί μια θεσμική αφορμή, η ουσία των δικαιωμάτων του παιδιού μάς αφορά και μας συνοδεύει σε όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
Διερεύνηση της έννοιας του δικαιώματος μέσα από τον διάλογο.
Η εκπαιδευτική μας πορεία ξεκίνησε με
ένα ανοιχτό ερώτημα:
«Τι
είναι δικαίωμα;»
Η ερώτηση αυτή, θεμελιώδης για τη
δημοκρατική εκπαίδευση, άνοιξε έναν πλούσιο διάλογο. Τα παιδιά προσκλήθηκαν να
εκφράσουν αυθόρμητα τις απόψεις τους: Ποια
θεωρούν ότι είναι τα δικά τους δικαιώματα; Πώς τα αναγνωρίζουν; Πιστεύουν ότι
διαφέρουν από εκείνα των ενηλίκων;
Στο πλαίσιο της ομαδοσυνεργατικής
μάθησης, τα παιδιά διατύπωσαν ιδέες, εξέφρασαν απορίες, αντάλλαξαν εμπειρίες
και μοιράστηκαν παραδείγματα από την καθημερινότητά τους. Οι εκπαιδευτικοί
ενίσχυσαν τη διαδικασία θέτοντας καθοδηγητικές ερωτήσεις, καταγράφοντας
παράλληλα τις σκέψεις των παιδιών, όπως ορίζει το σύγχρονο παιδαγωγικό πλαίσιο:
το παιδί ως ενεργός συμμέτοχος στη γνώση και όχι ως παθητικός δέκτης
πληροφορίας.
Από τις ιδέες στην οπτικοποίηση: Η ομπρέλα των δικαιωμάτων
Αφού συγκεντρώθηκαν οι αρχικές ιδέες,
τα παιδιά χωρίστηκαν σε μικρές ομάδες και εργάστηκαν συνεργατικά για να
αποδώσουν εικαστικά τα δικαιώματά τους. Η εικαστική δημιουργία λειτουργεί ως
εργαλείο έκφρασης, αποτύπωσης προσωπικών και συλλογικών αντιλήψεων, αλλά και
ενίσχυσης λεπτών κινητικών δεξιοτήτων.
Το τελικό αποτέλεσμα ήταν μια ομαδική
αφίσα: η Ομπρέλα των Δικαιωμάτων, ένα συμβολικό έργο που «σκεπάζει» όλα
τα παιδιά, υπενθυμίζοντας ότι κάθε παιδί δικαιούται προστασία, φροντίδα,
ασφάλεια, εκπαίδευση, παιχνίδι, συμμετοχή και σεβασμό. Η ομπρέλα αυτή δεν
αποτελεί μόνο εικαστικό προϊόν· αποτελεί σύμβολο ενδυνάμωσης και αναγνώρισης
της παιδικής ταυτότητας.
Όμως… έχουμε μόνο δικαιώματα; Ο προβληματισμός για τις υποχρεώσεις.
Η παιδαγωγική μας προσέγγιση δεν θα
μπορούσε να μείνει μόνο στη μία πλευρά του νομίσματος. Γι’ αυτό καλλιεργήσαμε
έναν δεύτερο κύκλο προβληματισμού: «Έχουμε
μόνο δικαιώματα; Μόνο ζητάμε, διεκδικούμε και θεωρούμε πράγματα δεδομένα;»
Μέσα από συζήτηση, παραδείγματα και
βιωματικές αναφορές, τα παιδιά οδηγήθηκαν να αναστοχαστούν ότι κάθε δικαίωμα
συνοδεύεται από μια αντίστοιχη υποχρέωση. Κατανοούν, έτσι, την έννοια της
αμοιβαιότητας που διέπει τη δημοκρατική ζωή: για να λειτουργεί μια ομάδα με
αρμονία, χρειάζεται σεβασμός, υπευθυνότητα και ενσυναίσθηση.
Κατασκευή πίνακα αντιστοίχισης δικαιωμάτων–υποχρεώσεων
Τα παιδιά δημιούργησαν έναν πίνακα
όπου για κάθε δικαίωμα προσδιόρισαν τη σχετική υποχρέωση. Για παράδειγμα:
Δικαίωμα στα παιχνίδια – Υποχρέωση να
συμμαζεύω και να φροντίζω τα παιχνίδια μου
Δικαίωμα στο σπίτι – Υποχρέωση να βοηθάω
τους γονείς στην καθαριότητα και τακτοποίηση.
Δικαίωμα στους γιατρούς/φάρμακα/νοσοκομεία
– Υποχρέωση να πηγαίνω στην παιδίατρο, να παίρνω τα φάρμακα που μου δίνει, αν
χρειαστώ και να κάνω τα εμβόλιά μου.
……
Στη συνέχεια, κάθε παιδί ζωγράφισε
μια υποχρέωση που το ενέπνευσε ή με την οποία ταυτίστηκε. Όλες οι ζωγραφιές
ενώθηκαν σε μια δεύτερη συλλογική αφίσα: την Αφίσα των Υποχρεώσεων, που
στέκεται συμπληρωματικά δίπλα στην Ομπρέλα των Δικαιωμάτων.
Ένα ολοκληρωμένο μήνυμα για τα παιδιά και τις οικογένειες
Μέσα από αυτή τη μαθησιακή διαδικασία,
τα παιδιά κατανόησαν στην πράξη ότι η κοινωνική συμβίωση βασίζεται στην
ισορροπία ανάμεσα στο «δικαιούμαι» και στο «οφείλω». Η καλλιέργεια αυτής της
στάσης ζωής στην προσχολική ηλικία αποτελεί θεμέλιο για την ανάπτυξη υπεύθυνων,
ευαισθητοποιημένων και συνεργατικών πολιτών.
Στο νηπιαγωγείο μας πιστεύουμε ότι η
εκπαίδευση στα δικαιώματα του παιδιού δεν είναι μια ετήσια εορταστική αναφορά,
αλλά μια καθημερινή στάση: σεβασμός, ενσυναίσθηση, δημοκρατική συμμετοχή και
καλλιέργεια αξιών που συνοδεύουν τα παιδιά σε όλη τους τη ζωή.


















































