Γραφή και Ανάγνωση στο Νηπιαγωγείο: η βάση για τη σχολική ετοιμότητα

Καθώς τα νήπια του σχολείου μας ετοιμάζονται να κάνουν το μεγάλο βήμα προς το Δημοτικό, είναι σημαντικό να αναδείξουμε τον ρόλο του Νηπιαγωγείου στην ανάπτυξη του γραμματισμού, δηλαδή της σχέσης των παιδιών με τη γραπτή γλώσσα.

Σύμφωνα με το Νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών για την Προσχολική Εκπαίδευση, η ανάγνωση και η γραφή στο Νηπιαγωγείο δεν προσεγγίζονται ως πρόωρη τυπική διδασκαλία, αλλά ως μια αναδυόμενη διαδικασία, μέσα από την οποία τα παιδιά εξοικειώνονται σταδιακά με τον γραπτό λόγο.

Οι στόχοι του νέου Προγράμματος Σπουδών για τον γραπτό λόγο

Το ΝΑΠΣ θέτει ως βασικούς στόχους τα παιδιά:

• να εμπλέκονται σε πρακτικές ανάγνωσης και να απολαμβάνουν την επαφή με βιβλία και κείμενα (καλλιέργεια αγάπης προς την ανάγνωση)

• να κατανοούν ότι ο γραπτός λόγος μεταφέρει νόημα και εξυπηρετεί διαφορετικούς σκοπούς στην καθημερινή ζωή (πινακίδες, αφίσες, προσκλήσεις, λίστες)

• να συμμετέχουν σε πράξεις γραφής με λειτουργικό και δημιουργικό τρόπο, παράγοντας κείμενα με διάφορες μορφές γραφής

• να γνωρίζουν υλικά και μέσα γραφής, να αναγνωρίζουν γράμματα και τυπογραφικά στοιχεία και να παρατηρούν τη φορά ανάγνωσης

• να αντιστοιχίζουν σταδιακά φωνήματα και γράμματα και να χρησιμοποιούν αυτές τις γνώσεις για να δημιουργούν τα δικά τους κείμενα

• αναπτύσσουν θετική στάση απέναντι στα βιβλία και στα κείμενα

• αισθάνονται αυτοπεποίθηση ως μελλοντικοί αναγνώστες και συγγραφείς

• αποκτούν τα θεμέλια για μια ομαλή μετάβαση στο Δημοτικό

Με λίγα λόγια, το Νηπιαγωγείο θέτει τις βάσεις του γραμματισμού όχι μέσα από μηχανική εξάσκηση, αλλά μέσα από ουσιαστικές εμπειρίες.

Όχι «διδασκαλία», αλλά βιωματική κατάκτηση μέσα από το παιχνίδι

Στο Νηπιαγωγείο δεν υπάρχει η τυπική διδασκαλία ανάγνωσης και γραφής όπως στο Δημοτικό. Ωστόσο, μέσα από τις καθημερινές βιωματικές και παιγνιώδεις δράσεις που πραγματοποιούνται στο σχολείο μας, τα παιδιά φτάνουν με φυσικό τρόπο σε ένα πολύ σημαντικό σημείο:

Aρχίζουν να αποκωδικοποιούν τη γραπτή γλώσσα και να την αναπαράγουν με χαρά.

Στην τάξη μας, ο γραπτός λόγος είναι παρών σε δραστηριότητες που έχουν πραγματικό νόημα για τα παιδιά, όπως:

· η γωνιά βιβλιοθήκης, όπου τα παιδιά ξεφυλλίζουν βιβλία, αφηγούνται ιστορίες και «διαβάζουν» εικόνες και λέξεις

· οι αφίσες και οι ταμπέλες που δημιουργούμε όλοι μαζί για την τάξη ή για εκδηλώσεις

· οι προσκλήσεις που γράφουμε για δράσεις και γιορτές

· οι καταγραφές συνταγών σε μαγειρικές δραστηριότητες, όπου η γραφή γίνεται εργαλείο καθημερινής ζωής

· η καταγραφή σκέψεων και ιδεών μέσα από εργαλεία όπως ο πίνακας KWLH, όπου τα παιδιά εκφράζουν τι γνωρίζουν, τι θέλουν να μάθουν και τι ανακάλυψαν

· τα ομαδικά εργαστήρια και οι κατασκευές, όπου η γραφή συνοδεύει τη δημιουργία και την επικοινωνία

Επιπλέον, τα παιδιά ζητούν με ενθουσιασμό γλωσσικά παιχνίδια, όπως η «κρεμάλα», καταφέρνοντας να αναγνωρίζουν γράμματα και λέξεις μέσα από το παιχνίδι  και επίσης, πειραματίζονται με τη γραφή ως μέσο επικοινωνίας και δημιουργίας την ώρα του ελεύθερου παιχνιδιού νιώθοντας ότι ο γραπτός λόγος είναι ένα εργαλείο που τους ανήκει.

Η γραφή, έτσι, δεν αποτελεί «μάθημα», αλλά κομμάτι της ζωής της τάξης.

Η ανάγνωση ως ευχαρίστηση και ανακάλυψη

Όχι μόνο στη γραφή, αλλά και στην ανάγνωση παρατηρούμε αντίστοιχη αναδυόμενη πρόοδο. Τα παιδιά, μέσα από τις καθημερινές παιγνιώδεις και βιωματικές πρακτικές της τάξης, αρχίζουν να αντιμετωπίζουν την ανάγνωση όχι ως υποχρέωση, αλλά ως μια ευχάριστη διαδικασία ανακάλυψης.

Συχνά προσπαθούν αυθόρμητα να αναγνωρίσουν λέξεις στο περιβάλλον τους, σε βιβλία, σε ταμπέλες, σε αφίσες ή σε παιχνίδια της τάξης. Διασκεδάζουν όταν «καταφέρνουν να διαβάσουν» μια γνωστή λέξη και νιώθουν χαρά και ενθουσιασμό συμμετέχοντας σε δραστηριότητες όπου η ανάγνωση εντάσσεται φυσικά στο παιχνίδι.

Οι εκπαιδευτικοί του σχολείου μας οργανώνουμε τέτοιες εμπειρίες με τρόπο που να ενισχύεται η εμπλοκή των παιδιών σε πρακτικές ανάγνωσης, όπως άλλωστε προβλέπει και το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, καλλιεργώντας τη στάση ότι ο γραπτός λόγος αποτελεί πηγή απόλαυσης, επικοινωνίας και προσωπικής έκφρασης

Έτσι, η ανάγνωση στο Νηπιαγωγείο δεν διδάσκεται μηχανικά, αλλά αναδύεται μέσα από το βίωμα, την περιέργεια και τη χαρά των παιδιών.

Αγάπη για τον γραπτό λόγο και σχολική ετοιμότητα

Το πιο σημαντικό επίτευγμα αυτής της διαδικασίας δεν είναι ότι τα παιδιά «μαθαίνουν να διαβάζουν και να γράφουν από νωρίς», αλλά ότι:

Άλλωστε, βασικός στόχος του Νηπιαγωγείου είναι ακριβώς η ομαλή μετάβαση των παιδιών στο Δημοτικό σχολείο, μέσα από την ανάπτυξη δεξιοτήτων, στάσεων και εσωτερικών κινήτρων μάθησης

Κλείνοντας…

Τα νήπια του σχολείου μας ολοκληρώνουν τη φοίτησή τους στο Νηπιαγωγείο έχοντας κατακτήσει κάτι πολύ ουσιαστικό:

Την αγάπη για τον γραπτό λόγο και τη χαρά της ανακάλυψης.

Και αυτή είναι η πιο σταθερή βάση για τη σχολική τους ετοιμότητα και τη νέα τους αρχή στο Δημοτικό.